Latest posts
Mehnat_qonunchiligi
22 Sept, 10:45
Маошимдан пул ушлаб қолишяпти. Чегара борми?Бор. Иш ҳақидан ушлаб қолиш — иш берувчининг эркин ҳуқуқи эмас.Меҳнат кодексининг 244-моддаси ходимларнинг меҳнатига ҳақ тўлаш соҳасидаги асосий кафолатларни белгилайди. Ва улардан бири — ушлаб қолишнинг чекланганлиги.Иш ҳақидан ушлаб қолиш фақат қонунда назарда тутилган ҳолларда амалга оширилади. Иш берувчи ўзи хоҳлаган асосни ўйлаб топа олмайди.Ва ҳар бир иш ҳақи тўловидан ушлаб қолинадиган умумий миқдорга чегара қўйилган.Амалиётдаги энг кўп учрайдиган бузиш шундай: ходим бирор нарсани синдирган ёки йўқотган, иш берувчи «маошидан ушлаб қоламиз» дейди, ҳеч қандай тартиб бажарилмайди.Ҳолбуки моддий зарар учун ундириш алоҳида тартибга эга: зарар миқдори аниқланиши, ходимдан ёзма тушунтириш олиниши, буйруқ чиқарилиши керак. Ходим рози бўлмаса ёки муддат ўтган бўлса — фақат суд орқали.Демак иш ҳақи варақангизни текширинг. Ҳар бирMehnat_qonunchiligi
22 Sept, 06:05
Бир йил олдинги ҳайфсанга таяниб бўшатишди. Мумкинми?Йўқ. Ва бу — жуда кўп учрайдиган хато.Меҳнат кодексининг 315-моддасига кўра ходим интизомий жазо қўлланилган кундан эътиборан бир йил мобайнида янги интизомий жазога тортилмаган бўлса, у интизомий жазога эга эмас деб ҳисобланади.Яъни жазо автоматик олиб ташланади. Буйруқ чиқаришнинг ҳожати йўқ.Ва бунинг оқибати катта. 161-моддаси иккинчи қисмининг 4-банди — мунтазам бузиш — аввалги жазодан кейин бир йил ичида такроран қилмиш содир этилганини талаб қилади.Агар аввалги жазо олиб ташланган бўлса, у ҳисобга олинмайди. Демак «мунтазамлик» белгиси йўқолади ва бўшатиш асоси қулайди.Иш берувчи жазони муддатидан илгари ҳам олиб ташлаши мумкин — ўз ташаббуси билан, ходимнинг илтимосига кўра ёки бевосита раҳбарнинг илтимосномасига кўра.Демак сизга нисбатан жазо қўлланилган бўлса, санасини ёзиб қўйинг. Бир йил ўтгач у йўқMehnat_qonunchiligi
22 Sept, 02:09
Хизмат текшируви нима ва у иш берувчига нима беради?Кўпчилик иш берувчи буни ўтказиб юборади. Ҳолбуки у — интизомий ишдаги энг кучли ҳимоя воситаси.Меҳнат кодексининг 303–311-моддалари хизмат текширувини тартибга солади.Хизмат текшируви — ходимнинг ножўя хатти-ҳаракати юзасидан комиссия томонидан ўтказиладиган расмий текширув. Комиссия буйруқ билан тузилади, ишни ўрганади ва далолатнома тузади.Нима учун бу муҳим? Икки сабабдан.Биринчиси. Комиссия далолатномаси имзоланган кун — қилмиш аниқланган кун ҳисобланади. Бу эса 314-моддадаги бир ойлик муддат учун аниқ ва ҳимояланадиган бошланғич нуқта беради.Иккинчиси. Далолатномада 313-модда талаб қиладиган баҳо ёзилади: қилмишнинг оғирлик даражаси, содир этилиш ҳолатлари, ходимнинг олдинги хулқ-атвори, ишга муносабати.Судда энг кўп бериладиган саволлардан бири: «мутаносиблик баҳоланганми?» Хизмат текшируви далолатномаси — шуMehnat_qonunchiligi
21 Sept, 15:56
Тиббий хулосага кўра енгилроқ иш керак. Иш берувчи рад эта оладими?Меҳнат кодексининг 143-моддасига кўра тиббий хулосага мувофиқ ходимга енгилроқ ёки соғлиғи учун қарши кўрсатма бўлмаган иш зарур бўлса, иш берувчи бўш иш ўрни мавжуд бўлган тақдирда уни ходимнинг розилиги билан шундай ишга доимий ўтказиши шарт.Учта шарт бор ва учаласи ҳам бўлиши керак: тиббий хулоса, мос бўш иш ўрни, ходимнинг розилиги.Мана бу энг кўп низо чиқарадиган жой: тиббий хулоса — врач ёзиб берган оддий маълумотнома эмас. Керакли ҳужжат — тиббий-маслаҳат комиссиясининг (ТМК) хулосаси, ва унда чекловлар аниқ ёзилган бўлиши керак.Иккинчиси: 143-модда доимий ўтказиш ҳақида. Соғлиқ муаммоси вақтинчалик бўлса, бошқа моддалар ишлайди — 142-модда (ходимнинг ташаббуси билан вақтинча ўтказиш) ва 364-модда (енгилроқ ёки ноқулай омиллардан холи ишга ўтказиш).Мос иш бўлмаса ёки ходим рад этса, шартномаMehnat_qonunchiligi
21 Sept, 12:38
Ходим зарар етказди. Иш берувчи қанча ундира олади?Иш берувчилар кўпинча «маошидан ушлаб қоламиз» дейди. Кодекс бошқача тартиб белгилаган.Биринчиси: чекланган моддий жавобгарлик — умумий қоида. Ходим етказилган зарар учун одатда ўртача ойлик иш ҳақи доирасида жавоб беради.Иккинчиси: тўлиқ моддий жавобгарлик — фақат қонунда санаб ўтилган ҳолларда. Масалан тўлиқ моддий жавобгарлик шартномаси тузилган бўлса, зарар қасддан етказилган бўлса ва бошқалар.Учинчиси ва энг кўп бузиладиган жойи: тартиб.Зарар миқдори аниқланиши, ходимдан ёзма тушунтириш олиниши, буйруқ чиқарилиши керак. Ва ундириш иш ҳақидан ушлаб қолиш йўли билан амалга оширилса, унинг ҳам чегараси бор — иш ҳақидан ушлаб қолиш умумий миқдори қонунда чекланган.Ходим рози бўлмаса ёки муддат ўтган бўлса — фақат суд орқали.Демак маошдан бир томонлама пул ушлаб қолиш — тартибни бузиш. Тушунтириш, буйруқ ва чегара бўлмаса,Mehnat_qonunchiligi
21 Sept, 09:47
Мени бошқа бўлимга ўтказишди. Норозиман, лекин буйруқ чиққанБу ерда битта қоида бор ва у оддий: бошқа доимий ишга ўтказиш ходимнинг розилиги билан амалга оширилади.Розилик — оғзаки эмас, ёзма. Ходим аризада ёки шартномага қўшимча келишувда розилигини билдиради.Ўтказиш деб нима ҳисобланади? Меҳнат вазифаси ўзгарса, яъни бошқа лавозим ёки бошқа мутахассислик бўйича иш топширилса — бу ўтказиш.Ходимни бошқа иш жойига (масалан бошқа филиалга) юбориш ҳам ўтказиш ҳисобланади.Ҳийла шундай: ходимга янги лавозим таклиф қилинади, «шунчаки бўлимни ўзгартиряпмиз» дейилади, ва янги буйруққа имзо қўйдирилади.Имзо қўйсангиз — розилик берган ҳисобланасиз. Кейин «мажбурладилар» дейиш деярли ишламайди.Рози бўлмасангиз: буйруқда «розимасман» деб ёзиб имзо қўйинг, ёки умуман имзо қўйманг ва ўша куниёқ ёзма ариза беринг.Демак ўтказиш ҳужжатидаги имзоингиз — бутун ишнинг калити. УниMehnat_qonunchiligi
21 Sept, 02:01
Пенсияга чиққанлиги учун ходимни бўшатиш мумкинми?Мумкин эмас. Ва бу — янги Кодексдаги муҳим ўзгаришлардан бири.Эски Кодексда пенсия ёшига етганлик алоҳида бўшатиш асоси сифатида мавжуд эди. Янги Меҳнат кодексида бундай асос йўқ.Бироқ кўп ташкилотнинг ички меҳнат тартиби қоидаларида ҳали ҳам ўша эски банд турибди. Уни олиб ташлаш керак — акс ҳолда ўша банд бўйича бўшатилган ходим судда автоматик тикланади.Ва бу фақат бўшатишга тегишли эмас.Меҳнат кодексининг 4-моддаси камситиш тақиқини белгилайди ва унда ёш алоҳида санаб ўтилган. Ходимнинг ишчанлик сифатлари ва меҳнати натижалари билан боғлиқ бўлмаган жиҳатларига қараб чеклов белгилаш — камситишдир.Демак иш ҳажмини камайтириш, соатни кесиш, устамадан маҳрум қилиш — агар сабаб «пенсионер» бўлса, буларнинг ҳаммаси камситиш.Ўша модданинг охирги қисми судга мурожаат ҳуқуқини беради: камситишни бартараф этиш, моддий зарарниMehnat_qonunchiligi
20 Sept, 04:41
Мендан моддий жавобгарлик шартномасини имзолашни сўрашяпти. Мажбурманми?Бу шартнома ҳамма билан тузилмайди. Фақат аниқ лавозимлар билан.Тўлиқ моддий жавобгарлик тўғрисидаги ёзма шартнома бевосита пул, товар қимматликлари ёки бошқа мол-мулкка хизмат кўрсатувчи ёхуд улардан фойдаланувчи ходимлар билан тузилади.Бундай лавозимлар рўйхати ташкилотнинг ички ҳужжатида белгиланиши керак ва у қонунчиликдаги умумий рўйхатга мос бўлиши шарт.Яъни офис менежери, ҳайдовчи ёки муҳандис билан тўлиқ моддий жавобгарлик шартномасини тузиш — кўп ҳолда асоссиз.Ва шартнома тузилмаган бўлса, ходим фақат чекланган моддий жавобгарликка тортилади — одатда ўртача ойлик иш ҳақи доирасида.Демак имзолашдан олдин сўранг: менинг лавозимим рўйхатда борми? Рўйхатни кўрсатинг. Кўрсата олмаса — шартнома учун асос йўқ.👉 @mehnat_qonunchiligiMehnat_qonunchiligi
19 Sept, 16:10
Тунги сменада ишлайман. Қўшимча ҳақ борми?Бор. Ва бу — қонун талаби, иш берувчининг хайрихоҳлиги эмас.Тунги вақт деб кечки соат 22:00 дан эрталабки 06:00 гача бўлган давр ҳисобланади.Тунги вақтдаги ҳар бир иш соати учун оширилган миқдорда ҳақ тўланади. Аниқ миқдор жамоа шартномасида ёки ички ҳужжатда белгиланади, лекин қонунда белгиланган энг кам миқдордан паст бўла олмайди.Бундан ташқари айрим тоифалар тунги ишга жалб қилинмайди ёки фақат розилиги билан жалб қилинади: ҳомиладор аёллар, вояга етмаганлар, ногиронлиги бўлган шахслар ва бошқалар.Демак иш ҳақи варақангизни очиб кўринг. Тунги соатлар учун алоҳида қатор бўлиши керак. Йўқ бўлса — сўранг ва ёзма жавоб олинг.👉 @mehnat_qonunchiligiMehnat_qonunchiligi
19 Sept, 06:04
Дам олиш кунида ишладим. Қандай ҳақ тўланади?Икки вариант бор ва танлов ходимда.Дам олиш ёки ишланмайдиган байрам кунидаги иш учун:— камида икки баравар миқдорда ҳақ тўланади; — ёки ходимнинг розилиги билан бошқа кун дам олиш берилади, бунда иш бир баравар миқдорда ҳақ тўланади.Танлов ходимники, иш берувчиники эмас.Ва яна: дам олиш кунида ишга жалб қилиш ҳам умумий қоида сифатида ходимнинг розилиги билан амалга оширилади.Айрим тоифаларни эса умуман жалб қилиб бўлмайди ёки фақат уларнинг розилиги билан мумкин — ҳомиладор аёллар, вояга етмаганлар ва бошқалар.Демак «шанба чиқасиз» деган буйруқ сизнинг розилигингизсиз ҳуқуқий кучга эга эмас. Чиқсангиз ҳам, икки баравар ҳақ ёки қўшимча дам олиш кунини талаб қилинг.👉 @mehnat_qonunchiligiMehnat_qonunchiligi
18 Sept, 13:20
Тушлик танаффусим иш вақтига кирадими?Кирмайди. Ва бу — кўп чалкашадиган жой.Меҳнат кодексининг 204-моддасига кўра ходимларга дам олиш ва овқатланиш учун танаффус берилади. У қоида тариқасида иш вақтини тахминан иккита тенг қисмга ажратади.Танаффус вақти иш вақтига киритилмайди ва унга ҳақ тўланмайди. Ходим бу вақтдан ўз хоҳишига кўра фойдаланади — ишхонани тарк этиши ҳам мумкин.Лекин 205-моддада бошқа тур танаффуслар бор: иш куни давомидаги қўшимча танаффуслар. Улар айрим ишларда — совуқда, ҳаво очиқ жойда, оғир жисмоний ишларда — берилади ва улар иш вақтига киритилади, ҳақ тўланади.Ва 206-модда: ишнинг тугаши билан кейинги куни (сменада) бошланиши оралиғидаги дам олиш давомийлиги ҳам белгиланган.Амалиётдаги хато: танаффус вақти иш ўрнида ўтказилади, ходим доим чақирилиши мумкин. Бу ҳолда у ҳақиқатда дам олмаяпти — ва бундай танаффус иш вақтига киритилиши керак.Демак танафMehnat_qonunchiligi
18 Sept, 04:47
Эллик ва ундан ортиқ транспорт воситаси бўлса, алоҳида хизмат керакБу — 819-сон қарордаги кўп ўтказиб юбориладиган нормалардан бири.1-иловадаги Низомнинг 62-банди:«Ишлаб чиқаришни амалга оширувчи эллик ва ундан ортиқ транспорт воситаси мавжуд бўлган ташкилотда Хизматдан ташқари йўл ҳаракати хавфсизлиги хизмати ташкил этилади ёки йўл ҳаракати хавфсизлиги бўйича мутаҳассис лавозими жорий этилади»Диққат қиладиган сўз — «Хизматдан ташқари».Яъни бу меҳнатни муҳофаза қилиш хизмати ўрнига эмас, унга қўшимча. Иккита алоҳида йўналиш.Кўп ташкилотда битта мутахассис ҳам меҳнат муҳофазаси, ҳам йўл ҳаракати хавфсизлиги, ҳам ёнғин хавфсизлиги билан шуғулланади. Транспорт сони 50 дан ошса, бу тартиб қонунга мос эмас.Демак автопаркингизни санаб кўринг. Элликтадан ошса — алоҳида мутахассис ёки хизмат керак.Ва умумий маслаҳат: 819-сон қарор 2025 йил 24 декабрда қабул қилинган. ИчкиMehnat_qonunchiligi
17 Sept, 16:42
Йўриқномангиз неча йиллик? Уни текшириб кўрингКўп ташкилотда меҳнатни муҳофаза қилиш йўриқномалари бир марта ёзилиб, йиллар давомида сейфда ётади. 819-сон қарор бунга аниқ муддат қўйган.3-иловадаги Низомнинг 63-банди:📌 йўриқномалар камида 3 йилда бир марта текширилиши керак;📌 юқори хавф билан боғлиқ касблар ёки иш турлари бўйича йўриқномалар — камида 2 йилда бир марта.Агар шу муддат ичида меҳнат шароитлари ўзгармаган бўлса, касаба уюшмаси қўмитаси билан келишилган ҳолда буйруқ билан йўриқноманинг амал қилиш муддати узайтирилади. Ва бу ҳақда йўриқноманинг биринчи саҳифасида ёзув киритилади: «қайта кўриб чиқилган» муҳри, масъул шахс имзоси ва сана.Ва муддат тугагунга қадар ҳам қайта кўриб чиқиш зарур бўладиган ҳолатлар бор:— қонунчилик ҳужжатлари ўзгартирилганда; — юқори турувчи ташкилотлар, касаба уюшмалари ёки давлат назорати органларининг кўрсатмаси бўйича.Демак йўриқнMehnat_qonunchiligi
17 Sept, 10:56
Меҳнатни муҳофаза қилиш хизматини қисқартириш мумкинми?Йўқ. Ва бу — қарордаги энг қатъий бандлардан бири.819-сон қарорнинг 1-иловасидаги Низомда:«Хизматнинг мавжуд штат бирликларини қисқартириш ёки ташкилотнинг бошқа таркибий бўлинмаларига қайта тақсимлаш мумкин эмас»Тўғридан-тўғри тақиқ.Яъни «штатни оптималлаштиряпмиз» деб меҳнатни муҳофаза қилиш мутахассисини қисқартириш ёки уни бошқа бўлимга ўтказиб юбориш қонунга зид.Ва яна бир норма, у ҳам муҳим:«Хизмат бевосита ташкилот раҳбарига бўйсунади»Демак меҳнатни муҳофаза қилиш мутахассисини бош муҳандисга, кадрлар бўлимига ёки ишлаб чиқариш бўлимига бўйсундириб қўйиш ҳам нотўғри. У тўғридан-тўғри раҳбарга бўйсунади.Нима учун шундай? Чунки унинг иши — камчиликларни кўрсатиш. Агар у камчилиги кўрсатилаётган одамга бўйсунса, тизим ишламайди.Mehnat_qonunchiligi
17 Sept, 06:06
Педагог маъмурий баённомасиз, тўғридан-тўғри судга мурожаат қила оладиБу нормани деярли ҳеч ким билмайди. Ҳолбуки у жуда кучли.ЎРҚ-901нинг 6-моддаси:«Таълим ташкилоти томонидан педагогнинг касбий фаолиятига қонунга хилоф равишда аралашиш ёки унинг хизмат мажбуриятларини бажаришига тўсқинлик қилиш билан боғлиқ ҳуқуқбузарлик содир этилган тақдирда, педагог маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисида баённома тузилмаган ҳолда, ўз аризасида ҳуқуқбузарнинг шахси, маъмурий ҳуқуқбузарлик содир этилган жой, вақт ва унинг моҳияти тўғрисидаги маълумотларни... кўрсатиб, судга бевосита мурожаат қилишга ҳақли»Яъни кимнингдир баённома тузишини кутишингиз шарт эмас.Ва иккинчи имтиёз, ўша моддада:«Педагог... ўз шаъни, қадр-қиммати ва ишчанлик обрўсини ҳимоя қилиш учун судга даъво аризаси билан мурожаат қилган... тақдирда давлат божини тўлашдан озод қилинади»Демак иккита эшик очиқ: баённомасиз судгаMehnat_qonunchiligi
17 Sept, 02:14
Маьлумот учун...@mehnat_qonunchiligiInstargamMehnat_qonunchiligi
16 Sept, 15:24
forwarded from @u_generalissimus
Ишхоналардаги бугунги ҳолат.@u_generalissimusMehnat_qonunchiligi
16 Sept, 13:22
Касаллик варақасида фамилиям эски ёзилган. Прогул деб ҳисоблашадими?Яқинда шундай савол келди: ходим беш кун ишга чиқмаган, касаллик варақасини олиб келган, лекин варақа унинг эски — турмушдаги — фамилиясига очилган. Иш берувчи прогул деб ҳисобламоқчи.Йўқ, бўлмайди. Ва сабабини изоҳлай.Прогул — бу узрсиз сабабларга кўра иш жойида бўлмаслик. Ходимда касаллик варақаси бор. Демак сабаб узрли.Варақадаги фамилия хатоси — бу ҳужжат реквизитидаги камчилик. У ходимнинг касал бўлмаганини исботламайди. Ҳужжатдаги хато билан ҳужжатнинг йўқлиги — бутунлай бошқа нарса.Ва иккинчиси: Меҳнат кодексининг 163-моддасига кўра ходимнинг вақтинча меҳнатга лаёқатсизлиги даврида уни иш берувчининг ташаббусига кўра бўшатиш тақиқланади.Тўғри йўл бошқача: ходимдан тузатилган варақа ёки дубликат олиб келишни сўраш, ёхуд шифокорлик муассасасига расмий сўров юбориб, варақа айнан шу шахсга берилганиниMehnat_qonunchiligi
16 Sept, 08:11
Кечқурунгача ушлаб қолишяпти. Бу қонунийми?Иш вақтидан ташқари ишга Кодекс аниқ чегара қўйган.Биринчиси: иш вақтидан ташқари иш ходимнинг розилиги билан амалга оширилади. Истиснолар қонунда санаб ўтилган — табиий офат, авария оқибатларини бартараф этиш каби ҳолатлар.Иккинчиси: давомийлик чегараси бор. Иш вақтидан ташқари иш кетма-кет икки кун давомида тўрт соатдан ва бир йилда белгиланган миқдордан ошмаслиги керак.Учинчиси ва энг муҳими: иш вақтидан ташқари иш оширилган миқдорда ҳақ тўланади ёки ходимнинг розилиги билан қўшимча дам олиш вақти берилади.Амалиётдаги ҳолат: одам ҳар куни бир-икки соат ортиқ ишлайди, ҳеч қаерда қайд этилмайди, ҳақ тўланмайди. Кейин исботлаш деярли имконсиз.Демак қайд этилишини талаб қилинг. Иш вақтини ҳисобга олиш табелида кўрсатилмаган соат — мавжуд бўлмаган соат.👉 @mehnat_qonunchiligiMehnat_qonunchiligi
16 Sept, 03:18
Хизмат сафарида иш ҳақим қандай ҳисобланади?Хизмат сафари даврида ходимнинг иш жойи, лавозими ва ўртача иш ҳақи сақланиб қолади.Яъни сафарда бўлган кунлар учун сизга оддий иш ҳақи эмас, ўртача иш ҳақи тўланади.Бундан ташқари иш берувчи қуйидаги харажатларни қоплайди:— йўл харажатлари; — турар жой ижараси; — доимий яшаш жойидан ташқарида яшаш билан боғлиқ қўшимча харажатлар (кунлик харажат).Миқдорлар қонунчилик ва ташкилотнинг ички ҳужжатлари билан белгиланади. Жамоа шартномасида юқорироқ миқдор назарда тутилиши мумкин.Ва битта муҳим нарса: сафарга юбориш буйруқ билан расмийлаштирилади. Оғзаки топшириқ билан сафарга кетган ходим кейин харажатини қоплата олмайди.Демак сафарга чиқишдан олдин буйруқни сўранг. Буйруқсиз сафар — сизнинг ҳисобингиздан сафар.👉 @mehnat_qonunchiligi
Related Channels
Other channels in the same section of the catalogue.
