TON validatorlari tarmoqni yangilash uchun ovoz berishdi: 22-oktabr holatiga koʻra, blokcheyn konfiguratsiyasida 16-global versiya va konsensus protokolining ikkinchi versiyasi mavjud. Avvalo, tugunlarning bloklarni tarqatish va xabarlar navbatini boshqarish usuli oʻzgaradi. Ovoz berishning maqsadi deb atalgan Gram umumiy balansini tekshirish kod boʻyicha faqat keyingi, 17-versiya tomonidan yoqiladi.

Konfiguratsiyada nimalar oʻzgardi

TON tarmogʻi qoidalari blokcheyn konfiguratsiyasida yozilgan va validatorlarning ovoz berishi orqali oʻzgaradi. 21-oktabr kuni soat 06:00 UTC dan boshlab validatorlar ikki taklif uchun ovoz berishdi: global versiyani (8-parametr) 16 ga koʻtarish va konsensusni (30-parametr) ikkinchi versiyaga oʻtkazish. 22-oktabr holatiga koʻra, 8-parametrda 16-versiya turibdi – tonapi ham shuni koʻrsatadi – 30-parametrda esa konsensus protokolining ikkinchi versiyasi mavjud. Konfiguratsiyada boshqa ochiq takliflar yoʻq.

Global versiya – bu barcha tugunlar bloklarni qayta ishlashning yangi qoidalarini bir vaqtning oʻzida yoqadigan raqam. Bu qoidalarning kodi oldindan, tugun dasturini yangilash bilan birga keladi va faqat tarmoq raqam uchun ovoz berganda ishga tushadi.

16-versiya nimalarni oʻz ichiga oladi

Global versiyalar boʻyicha hujjatlarga koʻra:

  • Shardning chiquvchi xabarlar navbati cheklangan. Shard – bu blokcheynning oʻz validatorlar guruhi tomonidan qayta ishlanadigan qismi. Odatiy boʻyicha qattiq chegara – 18 000 xabar, yumshoq chegara – 12 000, 43-parametr ularni qayta belgilashi mumkin. Ortiqcha xabarlar kechiktirilgan yetkazib berish navbatida (dispatch queue) kutadi, va navbati qattiq chegaraning yarmidan koʻp boʻlgan shard qoʻshni shard bilan birlashishni soʻramaydi.
  • Qatʼiy prefiksga ega hisoblar muzlatishdan chiqarilishi mumkin. Manzilning qatʼiy prefiks uzunligi noldan farqli boʻlgan hisob ilgari saqlash uchun toʻlanmagan qarzlar tufayli muzlatilgandan soʻng muzlatishdan chiqarilmas edi – bu tuzatildi.
  • Kechiktirilgan yetkazib berish navbati maʼlumotlariga uning xabarlaridagi umumiy tangalar miqdori qoʻshildi, blok yigʻuvchining (kollator) maʼlumotlaridagi dalillar esa yangi formatga ega boʻldi.

Balansni tekshirish – 17-versiyada

Ovoz berish eʼlonida 16-versiya umumiy balansni avtomatik tekshirish bilan bogʻlangan edi. Kod boʻyicha bu tekshiruv keyinroq yoqiladi: bloklarni tekshirishda shart global_version_ >= 17 deb belgilangan, va 7-oktabrda qoʻshilgan kommit ham "Enable global balance validation in version 17" deb nomlangan. 16-versiya faqat uning uchun maʼlumotlarni tayyorlaydi: navbatdagi xabarlar summasini saqlashni boshlaydi. Hujjatlarda ham tekshiruv 17-versiyaga tegishli deb yozilgan.

Aynan nima tekshiriladi: mastercheyn – barcha shardlarni birlashtiruvchi asosiy zanjir – holatida global_balance.grams maydoni, yaʼni butun tarmoqdagi tangalarning umumiy balansi mavjud. 17-versiyada mastercheyn validatorlari bu raqamni tekshirishni boshlaydilar. Grams – bu TON ning birinchi kodidan beri protokoldagi tanga nomi, u hozir ham bloklarning tuzilmalar tavsifida turibdi. 17-versiya uchun ovoz berish hali eʼlon qilinmagan.

Konsensus protokolining ikkinchi versiyasi

Konsensusning ikkinchi versiyasi, eʼlonga koʻra, bloklarni Plumtree sxemasi boʻyicha ommaviy overlayda tarqatishni oʻz ichiga oladi. Ommaviy overlay – bu validatsiyada ishtirok etmaydigan tugunlar yangi bloklarni qabul qiladigan umumiy tarmoq. Plumtree sxemasida tugunlar daraxt hosil qiladi: blok uning shoxlari boʻylab toʻliq oʻtadi, boshqa qoʻshnilarga esa blok mavjudligi haqida qisqa xabar yuboriladi. Bu bilan tarmoqda bir xil blok nusxalari kamroq aylanadi.

Sxemaning oʻzi yangi emas: u 2026.06 chiqarilishi bilan yoqilgan, avgust oyida esa avvalgi tarqatish usuli oʻchirilgan. Endi u ommaviy overlayga ham keldi – nosozlik tufayli: 23-sentabrdan boshlab u yerda koʻplab tugunlar paydo boʻldi, ular trafikni keyinga uzatmaydi, va overlay orqali bloklar va tashqi xabarlarni yetkazib berish yomonlashdi. Jamoa soʻzlariga koʻra, Plumtree bunday tugunlar koʻp boʻlsa ham, ishonchliroq yetkazib beradi.

Yirik xizmatlar – birjalar, hamyonlar, Telegram va Toncenter – tarmoq jamoasining soʻzlariga koʻra, ommaviy overlaydan foydalanmaydi. Oʻzgarish avvalo oʻz tugunini saqlaydiganlarga tegishli.

Tugun yangilanishida yana nimalar bor

Ovoz berishdan oldin 19-oktabrda v2026.10 tugun dasturining chiqarilishi boʻlib oʻtdi. 16 va 17-versiyalar kodidan tashqari, unda:

  • validatorlar va blok yigʻuvchilar ommaviy overlaylardan olib tashlandi;
  • hamyonlar va xizmatlardan tarmoqqa keladigan tashqi xabarlar puli uchun sozlanishi mumkin boʻlgan limitlar paydo boʻldi va katta xabarlarni yuborish tuzatildi;
  • QUIC protokoli optimallashtirildi, avvalgi RLDP2 transporti eskirgan deb eʼlon qilindi va tugundan olib tashlanadi.

Yangilanish majburiy: validatorlarga chiqarilgandan keyin bir kun, toʻliq tugun egalariga esa 23-oktabr juma kunigacha vaqt berildi, shu muddatga qadar tugunda QUIC porti ishlashi kerak.