Ngày 5 tháng 11, nhà xuất bản Faber tại Anh phát hành cuốn sách của Darren Loucaides mang tên «Killer App» về Telegram và Pavel Durov. Một tuần trước ngày ra mắt, Financial Times đã đăng bài đánh giá của biên tập viên chuyên mục công nghệ Elaine Moore. Theo bản tóm tắt của cô, ý chính trong sách là Durov công khai phản kháng, nhưng lại thương lượng lặng lẽ với chính quyền.

Ngày ra mắt và giá bán

Tên đầy đủ của cuốn sách là «Killer App: The Rise of Telegram and the Battle for the Future of the Internet». Đây là bản in bìa mềm, 368 trang, bằng tiếng Anh, mã ISBN 9780571396221. Giá niêm yết của nhà xuất bản là 14,99 bảng Anh. Trên Amazon UK có thể đặt trước với giá 12,15 bảng Anh. Các trang thông tin của các nhà sách châu Âu cũng ghi rõ ngày phát hành là 5 tháng 11 năm 2026.

Loucaides viết cho Wired, The Guardian và Rolling Stone. Ông theo dõi Telegram hơn năm năm: năm 2022, Wired đăng một bài báo dài về Durov, và cuốn sách được phát triển từ chính cuộc điều tra đó.

Những điểm khác biệt với bản tường thuật chính thức

Bản tường thuật chính thức nói rằng: Điện Kremlin đã tước quyền kiểm soát VKontakte khỏi Durov, ông rời Nga và tạo ra một ứng dụng nhắn tin bảo mật. Loucaides đã phỏng vấn các nhà đầu tư, cựu nhân viên của cả hai công ty và các chuyên gia, và theo đánh giá của Moore, ông đã dựng nên một câu chuyện phức tạp hơn:

  • Durov phủ nhận Telegram liên quan đến VKontakte, nhưng ứng dụng của anh em nhà Durov bắt đầu được phát triển từ năm 2013, khi họ vẫn còn làm việc tại VK. Sách mô tả tranh chấp về thỏa thuận nội bộ tại VK và cuộc chiến giành quyền sở hữu Telegram.
  • Việc Durov nghỉ việc tại VKontakte năm 2014 ban đầu được ông gọi là trò đùa ngày Cá tháng Tư.
  • Theo sách, nhiều xung đột này xuất phát chủ yếu từ tiền bạc hơn là chính trị.
  • Sau khi bán phần vốn tại VKontakte, theo thông tin từ Loucaides, Durov không sống lưu vong mà vẫn tiếp tục đi lại giữa Nga và nước ngoài.

An toàn và hợp tác với chính quyền

Việc Telegram không có mã hóa đầu cuối mặc định (mã hóa đầu cuối là khi khóa chỉ có ở hai bên trò chuyện, còn máy chủ chỉ thấy dữ liệu đã mã hóa) đã được biết từ lâu. Các nhà mật mã cũng từng chỉ trích giao thức MTProto do chính Telegram phát triển. Sách bổ sung thêm một vấn đề khác.

Các nhóm bảo vệ quyền con người cáo buộc Telegram có thể hỗ trợ Điện Kremlin theo dõi thư từ của các nhà đối lập. Loucaides không tìm thấy bằng chứng cho điều này, nhưng theo Moore, ông đặt ra câu hỏi liệu có thể đã có thỏa thuận ngầm. Ông dựa trên các trường hợp Telegram thương lượng với chính quyền các quốc gia khác, và viết rằng lợi ích kinh doanh thường được đặt lên trên các nguyên tắc tuyên bố.

Bắt giữ tại Pháp và chính sách riêng tư

Tháng 8 năm 2024, Durov bị bắt tại Paris. Các cáo buộc liên quan đến việc đồng phạm phát tán nội dung bạo lực tình dục với trẻ em, buôn bán ma túy và lừa đảo: cơ quan điều tra Pháp cho rằng những hành vi này liên quan đến việc Telegram không phản hồi các yêu cầu từ chính quyền. Sau đó, Durov được phép rời Pháp.

Ở đây, sách nhìn thấy sự khác biệt tương tự giữa lời nói và hành động. Chính sách riêng tư ban đầu của Telegram tuyên bố: «We never share your data with anyone. No.» Hiện tại, trên trang web có ghi rằng trong trường hợp nghi ngờ người dùng tham gia khủng bố hoặc các hành vi phạm tội khác, dịch vụ có thể tiết lộ địa chỉ IP và số điện thoại của người dùng cho cơ quan chức năng.

Đánh giá về chính cuốn sách

Moore gọi cuốn sách là một bản tường thuật chi tiết về các thỏa hiệp và xung đột, những điều không thể thiếu khi xây dựng một công ty công nghệ toàn cầu, và là một bổ sung hữu ích cho văn học về các gã khổng lồ công nghệ. Cô đặc biệt nhấn mạnh rằng Telegram được tạo ra bên ngoài Hoa Kỳ.

Điểm yếu duy nhất mà cô chỉ ra là câu chuyện về việc tác giả không thành công trong việc xin phỏng vấn Durov: các cơ quan báo chí khác, kể cả chính FT, từng nhận được cuộc phỏng vấn từ Durov.

Theo kết luận của bài đánh giá, Durov trong sách không phải là một người theo chủ nghĩa lý tưởng, mà là một người thực dụng, thay đổi lập trường tùy theo hoàn cảnh. Trong thời gian đó, Telegram từng bị cấm, bị kiện, từng đứng trước bờ vực khủng hoảng tài chính, nhưng số lượng người dùng vẫn tiếp tục tăng và đã vượt quá một tỷ.